ელიოტ კოენი – უმაღლესი მთავარსარდლობა: სამხედროები, პოლიტიკოსები და ლიდერობა ომის დროს

ჩვენ სამხედრო-პოლიტიკური წიგნების სერიის გამოცემას ვიწყებთ, რომლის პირველი წიგნი, ელიოტ კოენის „უმაღლესი მთავარსარდლობა“, თანამედროვეობის ერთ-ერთი საუკეთესო სტრატეგიული მოაზროვნის ნაშრომია.

 

სამხედრო-პოლიტიკური ბიბლიოთეკის მთავარი ამოცანა ქართული სამხედრო სტრატეგიული აზროვნებისთვის ბიძგის მიცემა და განვითარებაა. ბუნებრივია, ამ სერიაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი დაეთმობა სამოქალაქო და სამხედრო პირთა ურთიერთ­თანამშრომლობას, ამ მიმართულებით არსებული რელევანტური ისტორიის შესწავლას, ანალიზს და დებატებისა და დისკუსიებისთვის საკითხების მონიშვნას. ქართული სამხედრო აზროვნება არა მარტო ფუნდამენტური სამხედრო-სტრატეგიული ხედვების ნაკლებობას განიცდის, არამედ სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების ელემენტარული კულტურის დეფიციტსაც. ბუნებრივია, ამას აქვს ობიექტური მიზეზები, რაც უპირველეს ყოვლისა საქართველოს საბჭოთა წარსულითაა განპირობებული. თუმცა, სამწუხაროდ, დამოუკიდებლობის სამი ათწლეულის ისტორიაც არ იძლევა კმაყოფილების საფუძველს, პირიქით – შეიძლება ითქვას, რომ საქართვლოს დამოუკიდებლობიდან დღემდე ქართული სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობები ერთ დიდ პრობლემურ ციკლს წარმოადგენს.

პროფესიულ წრეებში გაბატონებულია სამხედრო სტრუქტურების სამოქალაქო კონტროლის აუცილებლობის იდეა ისე, რომ არც პოლიტიკურ სპექტრს და არც სამხედრო ელიტას ბოლომდე ზუსტად არ ესმის, სად შეიძლება გაიმიჯნოს პოლიტიკური და სამხედრო საქმიანობა. განსაკუთრებით დრამატულია ინსტიტუციური  გაურკვევლობა ქვეყანაში, რომელიც პრაქტიკულად ომის პირობებში იმყოფება. ჩვენი დღევანდელობა პოლიტიკურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არ იძლევა მკვეთრ პასუხებს კითხვებზე, თუ რა როლი უნდა შეასრულოს ქვეყნის პრეზიდენტმა, პრემიერ-მინისტრმა, თავდაცვის მინისტრმა და გენერალური შტაბის უფროსმა რეალური ომის პირობებში. უფრო კონკრეტულად რომ ვთქვათ, არც ერთ ქართველ ოფიცერსა და პოლიტიკოსს არ შეუძლია თქვას, რა უნდა აკეთოს საომარი მოქმედებების დროს ქვეყნის თავდაცვის მინისტრმა, და რაოდენ პარადოქსულიც უნდა იყოს საპარლამენტო მმართველობის სისტემაში, არც პრემიერ-მინისტრის ფუნქციებია ნომინალურად გარკვეული.

ეს ინსტიტუციური გაურკვევლობა არ არის მხოლოდ კანონმდებლობის ხარვეზებით გამოწვეული დროებითი მოვლენა. პრობლემის მთავარი არსი სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების „ქართულად აღქმის“ საკითხია, უფრო სწორად ის, რომ ეს ურთიერთობები არ არის გააზრებული ჩვენი რეალობის, კულტურის და პრაქტიკის ანალიზის ჭრილში. სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობებზეც, ისევე როგორც სხვა ბევრ ფუნდამენტურ სამხედრო საკითხზე, რატომღაც საქართველოში ნორმადაა მიღებული „მოდური“ ფრაზების საფუძველზე სტანდარტების ჩამოყალიბება. ამიტომაც დღეს თითქმის უალტერნატივო კონცეფციად შეიძლება ჩაითვალოს ერთადერთ ფრაზად მოწოდებული იდეა: „პოლიტიკოსები არ უნდა ჩაერიონ სამხედრო საქმეებში“; თუმცა, ზუსტად ვერავინ განმარტავს, თუ რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს თანამედროვე საქართველოსთვის. როგორ შეიძლება წარმოვიდგინოთ ქვეყნის უმაღლესი მთავარსარდლის მხრიდან არმიისთვის პოლიტიკური ამოცანის დასახვის შემდეგ მოვლენების განვითარება, როგორ ვხედავთ უშუალოდ ომისას უმაღლესი მთავარსარდლის როლს, რას ველოდებით მისგან – რაიმე ქმედებას თუ სრულ უმოქმედობას სამხედრო ოპერაციის მიმდინარეობისას?

ჩვენს საზოგადოებაში გაბატონებულია კიდევ ერთი თეზისი, რომ, მაგალითად, გენერალური შტაბის მეთაური უნდა აკმაყოფილებდეს ერთადერთ მთავარ კრიტერიუმს – იყოს „პროფესიონალი სამხედრო“ ისე, რომ არც დაინტერესდეს ქვეყნის პოლიტიკური ხელმძღვანელობა მისი მხრიდან ხელისუფლების პოლიტიკისადმი ლოიალობით. რა შეიძლება ასეთმა ვითარებამ გამოიწვიოს აქტიური ომის პირობებში, თუ დავუშვებთ, რომ ქვეყანას მართავს ლეგიტიმურად არჩეული პოლიტიკური გუნდი, მაგრამ გენერალიტეტი უსაფრთხოების სფეროში ხელისუფლების მიერ გატარებულ პოლიტიკას „შეცდომად“ მიიჩნევს?

ეს კითხვები აუცილებლად უნდა დავსვათ, რათა თვალი გავუსწოროთ რეალობას და არ შემოვიფარგლოთ მხოლოდ ლამაზი, აკვიატებული ფრაზებით, რომლებიც სადღაც წაგვიკითხავს და მიგვაჩნია, რომ სწორი იქნება, თუ დავეთანხმებით, მაგრამ სინამდვილეში შესაძლოა წარმოდგენაც არ გვქონდეს, როგორ მუშაობენ ეს კონცეფციები, განსაკუთრებით კი საომარი კრიზისების დროს. ჩვენი მხრიდან ყურადღებას იმსახურებს ერთი მხრივ პოლიტიკოსთა დამოკიდებულება შეიარაღებული ძალებისადმი, მეორე მხრივ კი სწორედ სამხედრო წრეების დამოკიდებულება პოლიტიკური მმართველისადმი. საქართველოს უახლოესმა ისტორიამ პოლიტიკოსთა დიდ ნაწილში ერთგვარი შიში დაბადა ქართველი სამხედრო დანაყოფების მიმართ, რასაც საფუძვლად 90-იან წლებში, არმიის ფორმირების პირველსავე თვეებში მომხდარი სამხედრო გადატრიალება უდევს საფუძვლად, რომელიც თავის მხრივ კი იყო ყველაზე მასშტაბური, მაგრამ არა ერთადერთი ანტისახელმწიფოებრივი გამოხდომა ქართულ სამხედრო ფორმაში გამოწყობილი დანაყოფების მხრიდან. სამწუხაროდ, საქართველოს ისტორიაში უწყვეტ პრაქტიკულ გამოცდილებად არა მარტო სამხედრო კონფლიქტები, არამედ სამხედრო აჯანყებებიც იქცა. მიუხედავად არმიის მეგობრის პოზიციისა, ვფიქრობ, ამ მახინჯ ფენომენზე საუბარი უფრო მიზანშეწონილია, ვიდრე მისი უგულებელყოფის გზით ქართველი სამხედრო სპეციალისტებისთვის მხოლოდ ტაშის დაკვრა. მხოლოდ ამ პრაქტიკის განადგურებით შეიძლება ჯანსაღი და ეფექტური სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების აწყობა. არანაკლებ ყურადღებას იქცევს ქართული სამხედრო წრეების პირადი დამოკიდებულებები ქვეყნის პოლიტიკური ლიდერებისადმი და განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია ეს „მოვლენა“ ისევ და ისევ საომარი მოქმედებების დროს. ქართველ სამხედროებშიც არსებობს ერთი საპასუხო ტრენდი ქართველი პოლიტიკური ლიდერებისადმი – თითქმის ყველა სამხედრო ინტერესდება, მიუღია თუ არა კონკრეტულ პოლიტიკურ ფიგურას მონაწილეობა საქართველოს რომელიმე უახლოესი წარსულის ომში, პასუხი კი თითქმის არასდროს იწვევს აღფრთოვანებას სამხედრო წრეებში.

შეიძლება ეს შეფასებები ერთგვარ დაწვრილმანებას ჰგავდეს, მაგრამ ეს არის იმ პრიმიტიული სამოქალაქო და სამხედრო ურთიერთობების მახასიათებელი, რომლის ტრადიციაც ჩვენში ჩამოყალიბდა. ყოველივე ამის ფონზე პოლიტიკური და სამხედრო იერარქიის დაუფიქრებელი, უპასუხისმგებლო, ზედაპირული გამიჯვნა მხოლოდ კონტრპროდუქტიულ შედეგებს იძლევა, ქმნის ჭაობურ ვითარებას და უფრო მეტიც, ის შეიძლება ნებისმიერი სამხედრო კრიზისის დროს დაუძლეველ პრობლემად იქცეს ეროვნული უსაფრთხოებისთვის. დღევანდელობას სჭირდება პოლიტიკოსების მხრიდან არმიისადმი ნაკლები შიში და ოფიცრების მხრიდან პოლიტიკური ინსტიტუტებისადმი მეტი ნდობა. ამის მიღწევა კი შეიძლება ცოდნითა და განათლებით, ისტორიული ანალიზით და ილუზორული ვითარებებიდან თავის დაღწევით.

ასევე, კარგად უნდა გვესმოდეს, რომ მხოლოდ ფურცლებზე გაწერილი წესებით ვერ ჩამოყალიბდება პოლიტიკოსებისა და სამხედროთა ჯანსაღი კომუნიკაცია, აქ ადამიანურ ფაქტორებს ძალიან დიდი ფასი აქვს. რეალური ომის, მძიმე კრიზისის დროს კი შეიძლება ყველა „ფურცელმა“ დაკარგოს თავისი ძალა.

აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ ტრადიციული, ძლიერი ინსტიტუციების, შემდგარი სახელმწიფოების პირობებში ეს ურთიერთობები ბევრად უფრო სხვა ხარისხის წვრილმანებთანაა დაკავშირებული, მაგრამ პატარა, ჯერ შეუმდგარ სახელმწიფოებში სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობები მხოლოდ ჩანასახოვან დონეზეა, რომელშიც ბევრად უფრო ადვილია, თანაბრად წავაწყდეთ საფრთხეს ერთი მხრივ, არასიღრმისეულად მოაზროვნე უპასუხისმგებლო პოლიტიკოსის ჩარევით საომარ ოპერაციებში, მეორე მხრივ კი, შესაძლოა უსაფუძვლოდ თავდაჯერებულმა „პროფესიონალმა სამხედრომ“ ომს თავისი პოლიტიკური მიზანიც კი დაუწესოს.

ამიტომაც, არც უნდა გაგვიკვირდეს, რომ მაგალითად, აშშ-ისგან განსხვავებით, სრულიად სხვა დონის შეიძლება იყოს (და რიგ შემთხვევებში უნდა იყოს კიდეც) პოლიტიკური ჩარევა საქართველოში, როგორც პატარა და პრაქტიკულად ომის პირობებში მყოფ ქვეყანაში. ასეთი შეხედულების არგუმენტაცია უმარტივესია: ამერიკის ან რომელიმე ძლიერი ევროპული სახელმწიფოს ომები, როგორც წესი, მიმდინარეობს საკუთარი ტერიტორიებიდან ათასობით კილომეტრში, სადაც ნებისმიერი სამხედრო ჩავარდნა მხოლოდ სამხედრო ჩავარდნაა და არა ეროვნული სუვერენიტეტის ისეთი ხელყოფა, როგორც ეს შეიძლება გამოიწვიოს საქართველოს  ტერიტორიაზე წარმოებულმა ნებისმიერმა ომმა და რომლის ფასი პირდაპირი მნიშვნელობით ქვეყნის ყოფნა-არყოფნის საკითხი შეიძლება აღმოჩნდეს.

რაც უფრო მჭიდრო, სწრაფ, ტერიტორიული თავდაცვის ომთან გვაქვს საქმე, მით უფრო დიდი ინტენსივობით და ხარისხით შეიძლება გახდეს საჭირო პოლიტიკური ჩარევა. ასეთი ომების მიმდინარეობისას პოლიტიკური მიზნის მცირედმა მოდიფიკაციამ შეიძლება გამოიწვიოს ოპერაციულ დონეზეც კი ტაქტიკური ცვლილებების აუცილებლობა და ეს შეიძლება უშუალოდ პოლიტიკური დირექტივებიდან მიდიოდეს. მოკლედ, პატარა ქვეყნის თავდაცვა საჭიროებს არა მარტო უფრო მასშტაბურ მობილიზებას, არამედ უფრო ინტენსიურ კომუნიკაციას პოლიტიკურ და სამხედრო წრეებს შორის.

საქართველოს უახლოესი წარსულის ომის შემდგომ აქტუალური იყო ომში პოლიტიკოსთა ჩარევის საკითხი. რაოდენ პარადოქსულადაც უნდა ჟღერდეს, ამ ფორმულირების მიღმა მოიაზრებოდა მხოლოდ და მხოლოდ უარყოფითი კონტექსტი და ასეთი არგუმენტაცია ემყარებოდა „პროფესიონალი“ სამხედრო ექსპერტების ხედვებს. როგორც ხშირად, ამ შემთხვევაშიც ერთ-ერთ თანამედროვე ქართულ პრობლემასთან გვქონდა საქმე – „პროფესიონალურ არაპროფესიონალიზმთან“.

პოლიტიკური ლიდერების საომარ მოქმედებებში ჩარევის ხარისხი დღესაც დებატების საკითხია. ბუნებრივია, არ არსებობს ისეთი დოგმა, რომლის არგაზიარება ავტომატურად შეცდომად ითვლება, მაგრამ ყველაზე მთავარი ამ კონტექსტში უნიკალური, საკუთარი ეროვნული „ჩარევის დონის“ განსაზღვრაა.

კოენის „უმაღლესი მთავარსარდლობა“, ვფიქრობ, საინტერესო იქნება თითოეული ოფიცრისთვის და თავდაცვის სისტემასთან დაკავშირებული პოლიტიკოსებისათვისაც. დარწმუნებული ვარ, ამ წიგნის გაცნობით ბევრი „აღმოაჩენს“ სათავისოდ რაიმე ახალს. ეს შესანიშნავი ნაშრომია სამხედრო-სამოქალაქო ურთიერთობების სფეროში, რომელიც გვთავაზობს საკითხთან დაკავშირებულ ყველა ძირითად ხედვას, ყველაზე გავრცელებული თეორიის კრიტიკულ ანალიზს და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, გვთავაზობს ძალიან საინტერესო არგუმენტს კაცობრიობის რამდენიმე ეპოქალური ვარსკვლავის სტრატეგიული ხედვებისა და ქცევების მაგალითზე.

მიუხედავად იმისა, რომ წიგნი უშუალოდ ქართულ გამოცდილებას არ აანალიზებს, ნებისმიერი, ვინც ამ წიგნს წაიკითხავს, ბევრად ინფორმირებული დაუფიქრდება ცენტრალურ საკითხებს – რა დოზით შეიძლება პოლიტიკური ჩარევა ომის მიმდინარეობაში, რა როლი აქვს პოლიტიკურ ლიდერს ომის წარმატებაში.

ბაჩო ახალაია

Scan1

Scan10001

Scan10002 

სტრატეგიული სწავლების კურსის შინაარსი და ლიტერატურა

JOHN ADAMS – I must study politics and war that my sons may have liberty to study mathematics and philosophy. My sons ought to study mathematics and philosophy, geography, natural history, naval architecture, navigation, commerce, and agriculture, in order to give their children a right to study painting, poetry, music, architecture, statuary, tapestry, and porcelain.

თანამედროვე მსოფლიო უსაფრთხოების სხვადასხვა გამოწვევის წინაშე დგას. სწრაფი განვითარების და ინფორმაციის ეპოქაში კონვენციური ომების გარდა სახეზეა ჰიბრიდული ომები, კიბერ შეტევები, ბირთვული იარაღის გავრცელების საშიშროება, ტერორიზმი და ტერორიზმის ხელშემწყობი სახელმწიფოების აგრესიული მოქმედებები, ავტოკრატიული სახელმწიფოების ლიდერების მიერ ინიცირებული სამხედრო მოქმედებები, არარეგულარული საომარი აქტივობები.  აშკარაა, რომ ცივი ომის დასრულებამ ვერ მოიტანა ფუკუიამასეული „ისტორიის დასასრული“. უფრო მეტიც, პოლიტიკური კულტურის, დემოკრატიული ინსტიტუტების, ადამიანის უფლებების დაცვის მექანიზმების განვითარების და მეცნიერების უპრეცენდენტო წინსვლის შედეგად არათუ არ დამყარდა მშვიდობა და სტაბილურობა მსოფლიოში, არამედ კიდევ უფრო მრავალფეროვანი გახდა შეიარაღებული კონფლიქტების სახეობები.  ბოლო წლების და თვეების მოვლენები ცხადყოფს, რომ ადამიანები უსაფრთხოდ თავს ვერ გრძნობენ ვერსად, მათ შორის, განვითარებული დასავლური სახელმწიფოს დედაქალაქებშიც კი.

გლობალური საფრთხეების გარდა გეოპოლიტიკური მდებარეობიდან გამომდინარე  უსაფრთხოების საკითხები ერთ-ერთი უმთავრესია საქართველოს დღის წესრიგში. ტერიტორიის 20% ოკუპაციის პირობებში რუსეთი აგრძელებს და აფართოებს ჩვენი ქვეყნის ანექსიას.  არასტაბილურობა ჩრდილოეთ კავკასიაში, კონფლიქტი ყარაბაღში, ტერორისტული ორგანიზაციების სამოქმედო თეატრთან ტერიტორიული სიახლოვე  კიდევ უფრო ზრდის რისკებს. ხელისუფლების უმოქმედობის შედეგად საქართველო აღარ არის საერთაშორისო დღის წესრიგში. საქართველოს სასიცოცხლო ინტერესების მიმართ პარტნიორების მხრიდან ყურადღება მკვეთრად შემცირებულია.

ჩერჩილმა თქვა, ნებისმიერი კრიზისი – ახალი შესაძლებლობების დასაწყისია. არსებული რთული ვითარება არ უნდა გახდეს ხელების ჩამოშვების საფუძველი.  ბევრი ადამიანის ფუნდამენტური ნააზრევი და სახელმწიფოების ისტორიული გამოცდილება გვკარნახობს, რომ გამარჯვებისათვის გადამწყვეტია მტკიცე ნება, მოტივაცია და ინფორმაციის ფლობა და არა რესურსები. ამიტომ აუცილებელია პრინციპული, თანამიმდევრული და სწორი მოქმედება, რომელიც ეფუძნებება ცოდნას და განათლებას.

უსაფრთხოების სფერო, თანამედროვე სტრატეგიული და სამხედრო აზროვნება საუკუნეების განმავლობაში ყალიბდებოდა სხვადასხვა მოაზროვნის ნაშრომების და ისტორიული მოვლენების,  სახელმწიფოების და ერების გამოცდილების გათვალისწინებით. სწორედ დასავლური ხედვებიდან და საქართველოს გეოგრაფიული თუ სხვა თავისებურებებიდან გამომდინარე უნდა ჩამოვაყალიბოთ ჩვენი კონკრეტული ხედვა.

წლების განმავლობაში ამ თემის სიღრმისეული კვლევის საფუძველზე გთავაზობთ სტრატეგიული სწავლების კურსს და იმ საბაზისო ლიტერატურას, რომელიც აუცილებელია გადაწყვეტილების მიმღებ და ამ სფეროში ჩართული ადამიანებისათვის, აგრეთვე, სტუდენტებისათვის, რომლებსაც გადაწყვეტილი აქვთ საკუთარი საქმიანობა საქართველოს უსაფრთხოებას და თავდაცვას დაუკავშირონ.

ეს კურსი მოიცავს სამხედრო მოქმედებების კვლევას, სტრატეგიულ აზროვნების, ისტორიის, თანამედროვე ტენდენციების, ტაქტიკის, დაზვერვის, სამხედროების მორალურ-ფსიქოლოგიური ასპექტების, სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების შესწავლას და შედარებით ანალიზს, კრიტიკულ მიდგომებს, აგრეთვე ამ საკითხების ურთიერთმიმართებას პოლიტიკურ პროცესთან, საერთაშორისო ურთიერთობებთან, სოციალურ – ეკონომიკურ გარემოსთან და ზოგადად სახელმწიფოებრიობასა და სახელმწიფოს მშენებლობასთან.

გარდა ამისა, მე და ჩემი მეგობრები ვახორციელებთ იდეას ხელი შევუწყოთ ამ წიგნების თარგმნის პროცესს. მაგალითად, კლაუზევიცის ფუნდამენტურ ნაშრომს „ომის შესახებ“ თავად მე ვთარგმნი და უახლოეს მომავალში დავიწყებთ ამ თარგმანის გამოქვეყნებას ამ ბლოგზე. სექტემბერში მზად იქნება ცნობილი ავტორების – ელიოტ კოენის და მარტინ ვან კრევალდის წიგნებიც. ამავე დროს, მოხარული ვიქნებით, თუ ამ პროცესში  მაქსიმალურად ბევრი ადამიანი ჩაერთვება და მხარდაჭერას გაუწევს ამ ინიციატივას.

სამხედრო სტრატეგიული კურსი

ომის საფუძვლები და მიმოხილვა/The origins of War and Overview

  1. Quincy Wright – A Study of War
  2. Geoffrey Blainey – The Causes of War
  3. Michael Eliot Howard – The Causes of War, Revised and Enlarged Edition
  4. Azar Gat – War in Human Civilization
  5. Lawrence Freedman –War

სტრატეგიული აზროვნება/Strategic Thought

  1. Carl von Clausewitz – On War
  2. Sun Tzu – The Art of War
  3. Antoine-Henri JominiThe Art of War
  4. Antulio J. Echevarria IIClausewitz and Contemporary War
  5. H. Liddell HartStrategy: The Indirect Approach
  6. John BaylisJames J. WirtzColin S. GrayStrategy in the Contemporary World: An Introduction to Strategic Studies
  7. Colin S. Gray – The Strategy Bridge: Theory for Practice

  8. Peter Paret – Makers of Modern Strategy from Machiavelli to the Nuclear Age
  9. Lawrence Freedman – Strategy: A History
  10. Bernard Brodie – War and Politics
  11. William Murray, McGregor Knox, Alvin Bernstein – The Making of Strategy: Rulers, States, and War
  12. Michael I. Handel – Masters of War: Classical Strategic Thought
  13. Beatrice Heuser – The Strategy Makers: Thoughts on War and Society from Machiavelli to Clausewitz
  14. Martin van Creveld – The Transformation of War
  15. Gérard Chaliand(Editor), Gerald Challard – The Art of War in World History: From Antiquity to the Nuclear Age
  16. Colin S. Gray – Strategy and Politics
  17. Thomas Shelling – Arms and Influence
  18. Raymond Aron – Clausewitz: Philosopher of War

ისტორია/History

  1. M. RobertsO. A. WestadThe History of the World
  2. Michael Eliot HowardWar in European History
  3. Victor Davis Hanson – The Western Way of War: Infantry Battle in Classical Greece
  4. Edward Luttwak – The Grand Strategy of the Byzantine Empire
  5. John KeeganThe Second World War
  6. Michael Oren – Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East
  7. David B. Ralston – Importing the European Army: The Introduction of European Military Techniques and Institutions in The Extra-European World, 1600-1914
  8. Mark Clodfelter – The Limits of Air Power: The American Bombing of North Vietnam
  9. John Keegan – A History of Warfare

სამხედრო მოქმედება/Combat

  1. Richard Holmes – Acts of War: Behavior of Men in Battle
  2. Jesse Glenn GrayThe Warriors: Reflections on Men in Battle
  3. Lord Moran – The Anatomy of Courage: The Classic WWI Study of the Psychological Effects of War
  4. John Keegan – The Face Of Battle: A Study Of Agincourt, Waterloo And The Somme
  5. Derek Leebaert – To Dare and to Conquer: Special Operations and the Destiny of Nations, from Achilles to Al Qaeda
  6. Dave Grossman – On Killing: The Psychological Cost of Learning to Kill in War and Society

სამხედრო ტექნოლოგია/Military Technology

  1. Robert L. O’Connell – Of Arms and Men: A History of War, Weapons, and Aggression
  2. Max Boot – War Made New: Technology, Warfare, and the Course of History, 1500 to Today

არარეგულარული საომარი მოქმედებები/Irregular warfare

  1. Ian F.W. Beckett – Modern Insurgencies and Counter-Insurgencies: Guerrillas and Their Opponents Since 1750
  2. Max Boot – Invisible Armies: An Epic History of Guerrilla Warfare from Ancient Times to the Present
  3. Sibylle Scheipers – Unlawful Combatants: A Genealogy of the Irregular Fighter
  4. David Kilcullen – The Accidental Guerrilla: Fighting Small Wars in the Midst of a Big One

ლოჯისტიკა/Logistics

  1. Martin van Creveld – Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton

დაზვერვა/Intelligence

  1. Abram N. ShulskyGary J. Schmitt – Silent Warfare: Understanding the World of Intelligence
  2. Michael Bar-ZoharNissim MishalMossad: The Greatest Missions of the Israeli Secret Service

ომი, პოლიტიკა, დიპლომატია და სახელმწიფო მშენებლობა/War, Politics, Diplomacy and State building

  1. Robert D. Kaplan – The Revenge Of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate
  2. Henry Kissinger – Crisis: The Anatomy of Two Major Foreign Policy Crises 
  3. Henry Kissinger – Diplomacy
  4. Samuel P. HuntingtonThe Clash of Civilizations and the Remaking of World Order
  5. Francis FukuyamaPolitical Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalization of Democracy
  6. Dominique MoïsiThe Geopolitics of Emotion: How Cultures of Fear, Humiliation, and Hope are Reshaping the World
  7. Daron AcemoğluJames A. Robinson – Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty
  8. Ian BremmerThe J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall

უსაფრთხოების სწავლება/Security Studies

  1. Paul D.Williams – Security Studies: An Introduction

სამოქალაქო – სამხედრო ურთიერთობები/Civil – Military Relations

  1. Eliot A. Cohen – Supreme Command: Soldiers, Statesmen, and Leadership in Wartime
  2. Barry R. Posen – The Sources of Military Doctrine: France, Britain, and Germany Between the World Wars
  3. Samuel Huntigton – The Soldier and the State

წარსულის გაკვეთილები – კრიტიკული მიდგომები/Lessons learnt – critical approach

  1. Anthony D. McIvor – Rethinking the Principles of War
  2. Eliot A. Cohen – Military Misfortunes: The Anatomy of Failure in War
  3. Jeffrey RecordMaking War, Thinking History: Munich, Vietnam, and Presidential Uses of Force from Korea to Kosovo
  4. Richard E. Neustadt(Author), Ernest R. May (Author) –Thinking in Time: The Uses of History for Decision-Makers
  5. Hew Strachan, Sibylle Scheipers – The Changing Character of War
  6. Martin van Creveld – The Sword and the Olive: A Critical History Of The Israeli Defense Force
  7. Michael D KrauseCody R Phillips – Historical Perspectives of the Operational Art